Patiënt wil én kan bijdragen


Alice Hamersma, beleidsmedewerker Nederlandse Patiënten en Consumenten Federatie  (NPCF),:“Patiëntveiligheid, het woord zegt het al, gaat over de patiënt.
Hij of zij kan zelf bijdragen aan veiligheid, zijn zelf ook medeverantwoordelijk.

Bijvoorbeeld door relevante  informatie te geven over hun medicijngebruik, door vragen te stellen of te wijzen op iets dat anders gaat dan verwacht. Natuurlijk zijn (spoed) patiënten daar niet altijd toe in staat, maar de meesten willen en kunnen bijdragen als ze weten dat dat kan en mag. Zorgverleners kunnen daarmee de beschikking krijgen over een extra check.

Opvallend aan het programma Patiëntveiligheid Ambulancezorg vond ik het enthousiasme van de betrokkenen. De brancheorganisatie trekt er echt aan en heeft een gedegen aanpak gekozen met veel aandacht voor patiëntenparticipatie. Onder meer om antwoord te krijgen op de vraag: aan welke onderdelen van het ambulancezorgproces moet je richting patiënten aandacht besteden? Welke rol kan die patiënt pakken?


Samen met Ambulancezorg Nederland heeft de NPCF een patientveiligheidskaart voor de ambulancezorg ontwikkeld. Toen we van start gingen hebben we een duidelijk verhaal gekregen over de visie van de sector op patiëntveiligheid. Ambulancezorg Nederland wilde graag een instrument ontwikkelen om patiënten bewust te maken van hun rol bij veiligheid. De overleggen over de ingrediënten van de patientveiligheidskaart verliepen prettig.

Concreet betekent het maken van een patiëntveiligheidskaart dat je zicht moet krijgen op die zorgsituaties waarin patiënten mogelijk kunnen bijdragen aan hun eigen veiligheid.  Bijvoorbeeld rond de uitvraag door de meldkamer, de overdracht naar het ziekenhuis maar ook in het opvolgen van instructies. Ambulancezorg wordt geboden in een andere setting dan bijvoorbeeld ziekenhuiszorg. We hebben concrete situaties stap voor stap uitgewerkt en vertaald naar cartoons. Daaruit is de patiëntveiligheidskaart opgebouwd.


We hebben hier als NPCF veel ervaring mee. In 2006 is de eerste patiëntveiligheidskaart gemaakt voor de ziekenhuisomgeving. In 2009 is het instrument geëvalueerd. Het bleek nuttig en praktisch maar echt maatwerk is noodzakelijk. Je hebt voorbeelden uit de eerste lijn of de ambulancezorg nodig om in de desbetreffende sector de medewerkers en de patiënten mee te krijgen.

Inmiddels zijn er 13 kaarten en die gaan over diverse zorgsituaties bij ouderen en jongeren, mannen en vrouwen, allochtonen en autochtonen (zie www.mijnzorgveilig.nl).
De kaarten kunnen qua zorgsituaties en teksten verschillen, maar zijn via de eenduidige vormgeving en herkenbare cartoons van Gerrit de Jager herkenbaar in de hele zorgketen. Nu dus ook in de ambulance.

Niet iedereen is ervan overtuigd dat patiënten bij kunnen dragen aan hun eigen veiligheid; maar als je zelf patiënt bent (geweest) weet je dat dingen beter kunnen en dat het dus verstandig is je eens hardop af te vragen waarom iets gaat zoals het gaat.


Een extra uitdaging in de ambulancezorg is de vraag hoe je de kaart bij de patiënt krijgt. Iets uitreiken in spoedeisende situaties is niet te doen. Natuurlijk kun je altijd een poster bevestigen aan het plafond van de ambulance maar er is -voor dit soort situaties- meer nodig. Denk bijvoorbeeld aan het verspreiden van kaarten in wachtkamers of het afdrukken van de cartoons in huis-aan-huis-bladen. Mensen nemen dan vooraf kennis van wat ze kunnen bijdragen aan hun eigen veiligheid als ze in een ambulance belanden. Je mikt daarmee in feite op potentiële patienten, mensen die patiënt zouden kunnen worden.